PGS.TS.Nguyễn Bá Minh -Trường Đại học Vinh

            Nhà giáo có vai trò quan trọng nhất, trực tiếp quyết định chất lượng giáo dục. Muốn phát triển sự nghiệp giáo dục thì việc đầu tiên cần làm là xây dựng đội ngũ nhà giáo đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu đảm bảo yêu cầu về chất lượng.

Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2009-2020 đã nhấn mạnh 2 giải pháp mang tính chất đột phá là “Đổi mới quản lý giáo dục” và “Phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục”

            Hiện nay trên toàn quốc có hơn 1 triệu nhà giáo các cấp đang trực tiếp giảng dạy và làm công tác quản lý giáo dục. Phần lớn các thầy giáo, cô giáo là những người tâm huyết với sự nghiệp trồng người, có phẩm chất đạo đức tốt, trình độ chuyên môn đạt chuẩn, tuy nhiên do nhiều yếu tố tác động nên hiện nay trong đội ngũ nhà giáo xuất hiện nhiều vấn đề ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng giáo dục. Trong những năm gần đây nhóm nghiên cứu của chúng tôi ở Trường Đại học Vinh đã tổ chức cho nhiều nhóm học viên cao học QLGD triển khai các đề tài nghiên cứu về đội ngũ giáo viên, kết quả nghiên cứu cho thấy có một số yếu tố ảnh hưởng đến đội ngũ nhà giáo, như sau:

- Nghề giáo hiện nay kém sức hấp dẫn nên dẫn đến hiện tượng “chảy máu chất xám” toàn diện: Nghề nhà giáo thu nhập kém, áp lực công việc lớn nên định hướng giá trị nghề nghiệp của thanh niên, học sinh đối với nghề giáo viên hiện nay là rất thấp, gần như không có học sinh giỏi nào thi vào ngành sư phạm, điểm chuẩn tuyển sinh vào các ngành sư phạm hiện nay thấp đến mức báo động. Như thế hiện tượng chảy máu chất xám diễn ra ngay từ khâu tuyển sinh đào tạo giáo viên. Do thu nhập bằng đồng lương không đảm bảo cho cuộc sống nên nhiều giáo viên hiện nay không có điều kiện để “toàn tâm, toàn trí” với nghề dạy học mà phải xoay xở đủ kiểu làm thêm để tăng thêm thu nhập đó là dạng chảy máu chất xám thứ 2. Một số giáo viên bỏ việc, chuyển nghề để tìm đến công việc khác có nguồn thu nhập cao hơn là dạng chảy máu chất xám thứ 3.

- Công tác đào tạo giáo viên trong bối cảnh phát triển của giáo dục đại học Việt nam thời gian qua đặt ra nhiều vấn đề: Mô hình đào tạo giáo viên, chương trình đào tạo….đặc biệt là nếu như trước đây chỉ có một số trường đại học sư phạm đào tạo giáo viên có trình độ đại học thì hiện nay với sự xuất hiện của một số trường đại học mới “vươn vai” từ trung cấp, cao đẳng sư phạm; Một số khoa sư phạm mới xuất hiện trong một số trường ngoài sư phạm; Một số cơ sở tổ chức đào tạo nghiệp vụ sư phạm theo kiểu chắp vá, không đảm bảo chất lượng vẫn cấp chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm tạo ra tình trạng đào tạo giáo viên có trình độ đại học một cách tràn lan, không kiểm soát được cả về số lượng lẫn chất lượng.

- Trên phương diện quản lý giáo dục chúng ta chưa tạo ra được môi trường sư phạm và động lực để đội ngũ nhà giáo phấn đấu vươn lên. Công tác đánh giá, quy hoạch, bồi dưỡng, các hoạt động phát triển đội ngũ giáo viên…cơ chế chính sách còn nhiều bất cập.

            Đối với mỗi trường học người giáo viên có vai trò vô cùng quan trọng: GV là người hưởng ứng các thay đổi trong nhà trường; GV là người xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển nhà trường; GV là người xây dựng, vun trồng và phát triển văn hóa nhà trường; GV là người tham gia huy động và sử dụng các nguồn lực của nhà trường. Bởi vậy trong bối cảnh chung như đã nêu trên mỗi nhà trường, mỗi cơ sở giáo dục muốn duy trì và phát triển chất lượng giáo dục nhất thiết cần có những giải pháp phát triển đội ngũ giáo viên. Kết quả nghiên cứu trên phương diện lý luận và thực tiễn cho phép chúng tôi chỉ ra những việc hiệu trưởng cần lãnh đạo thực hiện, như sau:

- Xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên nhà trường.

- Lãnh đạo và hỗ trợ giáo viên phát triển chuyên môn và nhân cách.

- Thu hút giáo viên có chất lượng về trường.

- Tạo động lực cho giáo viên.

1. Xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên nhà trường

Khi xây dựng kế hoạch phát triển đội ngũ giáo viên cần quán triệt quan điểm

- Phát triển đội ngũ vừa là mục tiêu, vừa là động lực của nhà trường

- Phát triển đội ngũ giáo viên phải được xem là nhiệm vụ của mỗi CBQL và của mỗi giáo viên.

Việc xây dựng kế hoạch phải được thực hiện một cách bài bản theo quy trình:

- Phân tích môi trường, xác định mục tiêu;

- Đánh giá thực trạng đội ngũ;

- Quy hoạch phát triển đội ngũ;

- Lập kế hoạch phát triển đội ngũ;

2. Lãnh đạo và hỗ trợ giáo viên phát triển chuyên môn và nhân cách

Để có được đội ngũ giáo viên có đủ phẩm chất và năng lực để đưa chất lượng giáo dục của nhà trường đi lên thì việc lãnh đạo và hỗ trợ giáo viên phát triển chuyên môn là hết sức cần thiết. Để làm tốt công tác này cần làm tốt 4 việc sau:

Thứ nhất: Xây dựng nhà trường thành tổ chức học tập, cụ thể

- Hình thành trong trường học kĩ năng tư duy hệ thống;

- Phát triển quan hệ theo chiều ngang để phát triển mối quan hệ giữa các cá nhân;

- Thực hiện chia sẻ, truyền thông, cung cấp thông tin để mọi người chọn lọc thông tin cần thiết cho công việc của mình;

- Xây dựng văn hóa nhà trường với các định hướng giá trị cụ thể;

- Hiệu trưởng phải là tấm gương về sự tự học;

- Xây dựng môi trường học tập trong nhà trường.

Thứ hai: Lãnh đạo thực hiện các hoạt động bồi dưỡng định kỳ, cụ thể:

- Tạo điều kiện học tập thường xuyên;

- Lãnh đạo có hiệu quả hình thức học tập định kỳ

+ Bồi dưỡng thường xuyên

+ Bồi dưỡng chuyên đề

+ Bồi dưỡng thực hiện chương trình.

Thứ ba: Lãnh đạo quá trình tự học, tự bồi dưỡng, cụ thể:

- Thúc đẩy hoạt động tự học, tự bồi dưỡng;

- Khuyến khích, thúc đẩy từng giáo viên lập kế hoạch tự học

+ Các mục tiêu học tập cần phải đạt

+ Các kiến thức và kỹ năng học tập cần nắm

+ Các hoạt động học tập sẽ thực hiện

+ Cách đánh giá kết quả đạt được;

- Hỗ trợ cho hoạt động tự học, tự bồi dưỡng;

Thứ tư: Hỗ trợ (Mentoring) chuyên môn và phát triển nhân cách cho giáo viên: Chất lượng chuyên môn và nhân cách của mỗi giáo viên ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động của tổ chuyên môn, của trường và ảnh hưởng tới nhân cách HS; cho nên hỗ trợ về chuyên môn và hỗ trợ phát triển nhân cách sẽ tạo ra chất lượng đội ngũ. Tuy nhiên để làm tốt công tác này thì việc đánh giá xác định nội dung và biện pháp hỗ trợ là vô cùng quan trọng bên cạnh đó cần lựa chọn và huấn luyện người hỗ trợ với các tiêu chí:

            - Hiểu được mục tiêu, nội dung và cách thức để đạt được mục tiêu hỗ trợ;

            - Biết tạo ra sự tự tin cho người được hỗ trợ;

            - Kiên nhẫn, luôn biết chia sẻ và biết giữ bí mật về người được hỗ trợ;

            - Tôn trọng người được hỗ trợ;

            - Biết cách lôi cuốn người được hỗ trợ;

            - Luôn tự tin vào kết quả hỗ trợ.

3. Thu hút giáo viên có chất lượng làm việc cho trường

Đây là một trong những sách lược vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của một cơ sở giáo dục, song cũng là việc vô cùng khó khăn trong tình hình nay. Việc trao quyền tự chủ cho hiệu trưởng đã bắt đầu được mở ra trong Nghị định 43, nhưng thực trạng triển khai thực hiện cho thấy có nhiều khó khăn, vướng mắc. Có lẽ Bộ và Chính phủ cần nghiên cứu khai thông bế tắc trong việc phân cấp, phân quyền để tăng cường quyền tự chủ của hiệu trưởng.

Trong việc thu hút giáo viên có chất lượng làm việc cho trường cần lưu ý hai vấn đề:

- Xây dựng chính sách riêng;

- Xây dựng môi trường làm việc, môi trường văn hóa sư phạm tích cực thuận lợi cho sự phát triển của giáo viên.

4. Tạo động lực cho đội ngũ

Làm thế nào để cho đội ngũ giáo viên tích cực học tập, tu dưỡng, tích cực cống hiến cho nhà trường, cho sự nghiệp giáo dục là câu hỏi mà nhiều cấp quản lý, nhiều lực lượng xã hội cần phối hợp để tìm ra lời giải. Nhà trường là môi trường làm việc và phát triển của giáo viên, là chủ thể của những tác động trực tiếp mang ý chí, kỳ vọng của xã hội đến giáo viên. Bởi vậy nhà trường giữ vai trò vô cùng quan trọng trong việc làm cho người giáo viên toàn tâm toàn ý với sự nghiệp giáo dục. Để thực hiện được mục tiêu này nhà trường cần:

            - Làm cho mọi thành viên nhận thức đầy đủ về tầm nhìn, sứ mạng, mục tiêu, các bước đị, các cơ hội, những thách thức và các giá trị mà trường sẽ đạt tới.

            - Xác định các mục tiêu rõ ràng cho từng đơn vị, từng nhóm, trên cơ sở họ được thảo luận, chia sẽ và thống nhất tư tưởng.

            - Khuyến khích tình thần hợp tác cùng phát triển

            - Phát hiện và tạo điều kiện phát triển năng lực tiềm tàng của đội ngũ.

            - Huấn luyện và hỗ trợ các điều kiện cho sự phát triển cá nhân về chuyên môn và nhân cách.

            - Phối hợp các chính sách cán bộ với lương, thưởng…

Nếu như mỗi nhà trường đều làm tốt 4 việc nêu trên sẽ góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, phục vụ cho sự nghiệp giáo dục đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

 

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1.      Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Luật Giáo dục (2005)

2.      Chính phủ Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam: Nghị định 43/2006/NĐ-CP(ngày 25/4/2006 quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập).

3.      Bộ Giáo dục và Đào tạo: Chiến lược phát triển giáo dục đến 2020.

4.      National Institute Education (NIE): Singapore’s School Excellence Model.